Nội dung bài viết | Trần Ký Trà

Vương Dần Xuân: Bậc Thầy Gốm Tử Sa Với Đôi Tay Vàng Của Nghi Hưng

Nằm trong hàng ngũ những nghệ nhân lừng danh nhất của làng gốm Nghi Hưng, Vương Dần Xuân (1897-1977) được tôn vinh là một trong Thất Đại Lão Nghệ Nhân, nhóm bảy bậc thầy kỳ cựu đặt nền móng vững chắc cho gốm tử sa hiện đại. Cuộc đời ông là một hành trình cống hiến không mệt mỏi, để lại dấu ấn sâu đậm qua những tác phẩm ấm tử sa tinh xảo, đặc biệt là dòng đồ vuông (phương khí), và đồ có gân cạnh (cân văn khí).

Hành Trình Từ Người Thợ Đến Bậc Thầy

Khởi nghiệp (1910): Năm 13 tuổi, Vương Dần Xuân bắt đầu học nghề dưới sự dẫn dắt của nghệ nhân Kim A Thọ, một thợ gốm lành nghề thời bấy giờ.
Tạo dựng danh tiếng ở Thượng Hải (Sau 1913 – 1937): Chỉ sau 3 năm học việc, tay nghề non trẻ của ông đã đủ để nhận việc làm thợ chính ngay tại nhà khách hàng. Bước ngoặt lớn đến năm 1921. Nhờ kỹ thuật tạo hình khung cực kỳ điêu luyện và chính xác, các khách hàng sành sỏi ở Thượng Hải đã đặt ông chế tác dài hạn các loại bình Thủy Bình, một dòng sản phẩm cao cấp, đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối. Chính trong giai đoạn này, dấu ấn của ông được khẳng định qua con dấu Xưởng Vương Tiếc Âm (Dương Tiễn Tiếc Âm Thất Vương) đóng dưới đáy ấm và chữ Dần Xuân khắc trên thân ấm. Tên tuổi Vương Dần Xuân vang xa khắp giới yêu ấm trà tử sa tại Thượng Hải. Sau này, chuyên gia khắc dấu nổi tiếng Thục Sơn Phan Trĩ Lượng còn tặng ông một con dấu vuông quý giá Vương Dần Xuân, trở thành dấu ấn chính ông dùng suốt đời.
Sáng tạo & Thích nghi (1934-1937):
- Năm 1934, khi nhận đơn hàng lớn 300 bộ chậu hoa nhỏ xuất khẩu với thời hạn rất gấp, Vương Dần Xuân đã thể hiện tư duy đổi mới. Ông tiên phong áp dụng kỹ thuật đúc khuôn vào sản xuất gốm tử sa, cách làm vốn chưa phổ biến lúc bấy giờ. Kỹ thuật này giúp tăng vọt năng suất, đảm bảo giao hàng đúng hạn, mở ra hướng đi mới cho sản xuất hàng loạt chất lượng.
- Năm 1935, ông được mời ra Thượng Hải làm việc cho cổ thương nổi tiếng Long Hoài Hy (Long Đức Thân), chuyên phục chế các tác phẩm tử sa quý hiếm đời Minh – Thanh. Cơ hội quý báu này cho phép ông tiếp xúc trực tiếp và nghiên cứu sâu sắc những kiệt tác của các đại danh gia như Trần Minh Viễn, Từ Hữu Tuyền, Trần Quang Minh, Trần Tử Quỳ. Ông miệt mài phân tích đặc điểm tạo hình, kỹ thuật chế tác, nắm bắt cái thần của tác phẩm, và thành công xuất sắc trong việc phục chế lại chúng.
Kiên cường qua chiến tranh & Sáng tạo tại quê nhà (1937-1948): Khi chiến tranh bùng nổ năm 1937 và Thượng Hải thất thủ, Vương Dần Xuân đã có một quyết định đầy ý nghĩa, bỏ lại hầu hết đồ dùng cá nhân nhưng cẩn thận mang theo những mẫu ấm tử sa và bộ công cụ đặc chế của mình trở về Nghi Hưng. Những bảo bối này chính là nền tảng giúp ông tiếp tục sự nghiệp. Về quê, ông không ngừng sáng tạo:
- Sản xuất hàng xuất khẩu như bộ cà phê 15 món sang châu Âu, ấm Dương Thống, Tuyến Viên sang Thái Lan.
- Để duy trì sinh kế và hỗ trợ các lò gốm địa phương, ông chế tác nhiều loại ấm tử sa tầm trung với chất lượng tốt, giá cả phải chăng, được thị trường rất ưa chuộng với biệt danh Ấn Xuân hồ (ông thường chỉ dùng một con dấu cho loại ấm này, bất kể đẳng cấp).
- Trong những năm thuận lợi, ông tập trung vào các tác phẩm cao cấp. Một kỳ tích đáng nhớ là ông đã chế tác thành công một bộ đồ ăn bằng tử sa gồm 96 món, một con số kỷ lục chưa từng có trong lịch sử gốm Nghi Hưng lúc bấy giờ, thể hiện trình độ kỹ thuật siêu việt.
Cống hiến cho tập thể & Vinh quang cuối đời (1948-1977): Sau khi hòa bình lập lại, Vương Dần Xuân tích cực tham gia xây dựng hợp tác xã sản xuất (Hợp tác xã sản xuất ấm vại Thượng Viên năm 1948). Năm 1956, cùng với Ngô Vân Căn (một thành viên khác trong Thất Đại Lão Nghệ Nhân), ông đảm nhận vai trò phụ đạo tạo hình, truyền dạy kỹ năng cho thế hệ sau. Sự cống hiến của ông được ghi nhận bằng danh hiệu Chiến sĩ thi đua toàn tỉnh hai lần vào các năm 1959 và 1960. Ông cũng trực tiếp đào tạo hai lớp học trò kế cận. Đặc biệt, nhiều tác phẩm của ông được chọn làm quốc lễ:
- Bộ cà phê 13 món
- Bộ trà cụ Mai Hoa Chu Bàn 5 món
- Các mẫu ấm sáng tạo đỉnh cao: Ngọc Lạp hồ, Bát Phương Chung Chung hồ, Lục Phương Lăng Hoa hồ, Văn Tỉnh hồ.

Phong Cách Nghệ Thuật Đặc Sắc & Di Sản

Vương Dần Xuân nổi tiếng là nghệ nhân có đôi tay vàng, sở hữu công lực sâu dày và khả năng chế tác nhiều, nhanh, tốt hiếm có. Tác phẩm của ông là sự kết tinh của:

Tạo hình đỉnh cao: Đĩnh đạc, đường bệ, vuông vức sắc sảo.
Kỹ thuật hoàn hảo: Bề mặt bóng mịn hài hòa, khẩu cái (miệng ấm và nắp) khít kín như in, chứng tỏ sự chính xác tuyệt đối.
Chuyên môn nổi bật: Ông được coi là bậc thầy của hai dòng:
- Phương khí (Đồ vuông): Các tác phẩm có góc cạnh vuông vức, thẳng tắp, đòi hỏi kỹ thuật ghép mảnh (đắp nặn từng mảnh đất) cực kỳ tinh xảo và tỉ mỉ.
- Cân văn khí (Đồ gân): Các tác phẩm trang trí bằng đường gân nổi, tạo hình cầu kỳ, sống động.

Ngoài các kiệt tác đã đề cập, sự sáng tạo của Vương Dần Xuân còn thể hiện qua hơn 60 mẫu vật đa dạng như: Lục Phương hồ Chung Đồng, Hán Quân hồ, Tiểu Mai Hoa hồ, Cao Lưu Kinh Chung hồ, cùng nhiều mẫu chậu hoa, bình hoa, lọ cắm hoa tử sa tinh xảo.

Vương Dần Xuân không chỉ là một trong Thất Đại Lão Nghệ Nhân, những cây đại thụ của nghề gốm tử sa Nghi Hưng, mà còn là một tượng đài của sự cần mẫn, tài hoa và khả năng thích nghi vượt thời cuộc. Từ những chiếc bình Thủy Bình làm say đắm giới sành ấm trà Thượng Hải, đến kỹ thuật đúc khuôn tiên phong, hay những kiệt tác đồ vuông, đồ gân để đời, ông đã góp phần vô cùng to lớn vào sự phát triển rực rỡ của gốm tử sa. Tên tuổi và tinh thần sáng tạo của bậc thầy Vương Dần Xuân mãi mãi là niềm tự hào và nguồn cảm hứng bất tận cho các thế hệ nghệ nhân Nghi Hưng tiếp nối.