Cố Thiệu Bồi

Cố Thiệu Bồi: Bậc Thầy Tử Sa Nghi Hưng & Triết Lý “Tiền Hữu Cổ Nhân, Hậu Hữu Lai Giả”

Trong thế giới gốm tử sa Nghi Hưng lừng danh, tên tuổi Cố Thiệu Bồi sáng lên như một viên ngọc quý. Danh hiệu Danh Nghệ Nhân Công Nghệ Mỹ Thuật Trung Quốc (2006) và hàm Chính Cao Cấp Công Nghệ Mỹ Thuật (2005) chỉ là những dấu mốc trên hành trình hơn nửa thế kỷ ông dành trọn cho đất Tử Sa. Vượt lên những thành tựu cá nhân, tư tưởng nghệ thuật tiền hữu cổ nhân, hậu hữu lai giả (trước có người xưa, sau có kẻ tới) của ông đã trở thành di sản quý báu cho thế hệ nghệ nhân gốm tử sa tiếp nối.

Từ Lò Gia Truyền Đến Đỉnh Cao Nghệ Thuật

Sinh năm 1945 trong một gia đình danh giá gắn bó đời đời với nghề gốm, số phận đưa Cố Thiệu Bồi sớm đến với tử sa Nghi Hưng. Năm 1958, ông chính thức nhập môn tại Trường Trung học Gốm sứ Nghi Hưng, được vinh dự thụ giáo trực tiếp dưới bàn tay dìu dắt của nghệ nhân lão thành Trần Phúc Uyên và sau này là sự chỉ bảo ân cần của Danh nghệ nhân Cố Cảnh Chu. Hơn 50 năm miệt mài, ông thấm nhuần tinh hoa kỹ pháp của chư vị tiền bối, dung hợp tinh túy trăm nhà, để rồi chắt lọc thành một phong cách nghệ thuật độc nhất vô nhị, đậm dấu ấn cá nhân.

Chặng đường sáng tạo đáng kinh ngạc:

• 1958 – 1965: Chuyên tâm chế tác ấm trà tử sa, nền tảng vững chắc cho mọi nghệ nhân.
• 1965 – 1975: Tập trung vào thiết kế chậu cảnh, với 8 mẫu chậu cỡ trung-nhỏ được chọn triển lãm Toàn quốc năm 1976.
• Từ 1975: Tiên phong khai phá dòng bình hoa tử sa, một thể loại gần như thất truyền sau thời kỳ biến động, đặt nền móng cho sự hồi sinh rực rỡ sau này. Siêu phẩm Bách Thọ Bình (1979) của ông không chỉ được Tử Quang Các thu thập làm bảo vật, mà còn vinh dự đoạt Huy chương Vàng tại Hội chợ Quốc tế Leipzig, Đức năm 1984, một minh chứng hùng hồn cho tầm vóc quốc tế của gốm Nghi Hưng.

Thấu Hiểu Hình Khối Và Đường Nét: Bí Quyết Thổi Hồn Cho Đất

Bước vào thế giới tử sa của Cố Thiệu Bồi, người ta không chỉ chiêm ngưỡng tác phẩm, mà còn được thấm nhuần một triết lý sáng tạo sâu sắc. Ông phản bác quan niệm cực đoan tiền vô cổ nhân, hậu vô lai giả (trước không người xưa, sau không kẻ tới), mà kiên định với tư tưởng: Nghệ thuật phải là tiền hữu cổ nhân, hậu hữu lai giả. Sự tôn kính quá khứ không đồng nghĩa với sự trói buộc. Ông luôn nhấn mạnh “Mỗi thế hệ nghệ nhân phải có tác phẩm của riêng mình, phản ánh sáng tạo đương thời và tinh thần thời đại”.

Để đạt được điều đó, ông đã sáng tạo và làm chủ kỹ pháp độc đáo thấu hiểu hình khối và đường nét. Với ông, đường nét chính là linh hồn của tác phẩm gốm sứ:

• Đường thẳng đứng: Gợi sự thăng hoa, nghiêm trang.
• Đường ngang: Tạo cảm giác vững vàng, trang trọng.
• Đường cong: Toát lên vẻ mềm mại, ôn hòa.
• Đường tự do: Mang lại sự phóng khoáng, sống động.
• Và cả những “tuyến mệnh” vô hình, năng lượng nội tại của hình khối.

Ông quan sát đường nét trong mọi vật thể tự nhiên, từ dáng đứng của cây trúc đến đường gân chiếc lá tràn đầy sức sống. Sự thấu hiểu tinh tế này giúp ông phá vỡ khuôn mẫu “vuông ra vuông, tròn ra tròn” truyền thống, tạo nên những tác phẩm với đặc trưng “vuông ẩn biến hóa, tròn ngụ tân kỳ, phương viên hòa hợp, cương nhu tương tế”.

Bộ ấm trà Cao Phong Lượng Tiết (1987) là minh chứng xuất sắc cho kỹ pháp này. Lấy cảm hứng từ cây trúc, tác phẩm vận dụng tài tình quan hệ điểm, tuyến, diện. Trục chính thẳng đứng vững chãi, trong khi nắp và quai ấm uốn cong tựa nhánh trúc đong đưa trong gió. Sự kết hợp giữa tả thực và ý tượng, bố cục tối giản mà đầy sức gợi, đã tạo nên một kiệt tác hình ý tương y, khí vận sinh động, nhận được sự đánh giá rất cao khi triển lãm tại Hồng Kông.

Sáng Tạo Không Ngừng: Từ Bình Hoa Đến Tiểu Phẩm Viên Hồ

Cố Thiệu Bồi không bao giờ bằng lòng với hiện tại. Nhận thấy sự thịnh vượng ngày càng tăng của xã hội sẽ kéo theo nhu cầu thưởng lãm nghệ thuật cao hơn, ông là một trong những người đầu tiên thổi luồng sinh khí mới vào dòng bình hoa tử sa từ năm 1975. Nhờ kỹ năng làm chủ đường nét và không gian, những chiếc bình tử sa của ông như có linh hồn, khi hùng dũng như tráng sĩ, lúc lại uyển chuyển như thiếu nữ. Thành công vang dội của Bách Thọ Bình đã chứng minh tầm nhìn xa trông rộng của ông.

Ông cũng tiên liệu được sự thay đổi trong văn hóa thưởng trà. Khi đời sống nâng cao, thói quen dùng ấm trà lớn dần chuyển sang những ấm trà nhỏ tinh xảo, phù hợp cho việc thưởng thức trà ngon một cách cầu kỳ, gần gũi hơn với tinh thần trà đạo. Từ đó, ông dốc tâm sáng tạo bộ Cố thị Bát thức Tiểu phẩm Viên hồ. Đây không chỉ là bộ trà cụ cao cấp hoàn hảo cho việc pha trà, mà còn là những nghệ phẩm tử sa thu nhỏ đầy linh hoạt và sức sống, xứng đáng để nâng niu chiêm ngưỡng. Giá trị nghệ thuật của bộ sưu tập này đã được công nhận bằng Huy chương Vàng tại Hội chợ Nghệ thuật & Tinh phẩm Công nghệ Mỹ thuật Trung Quốc lần thứ 2 (Tây Hồ, 2001).

Tận Tâm Truyền Thừa: Ngọn Lửa Nghề Vững Bền

Danh tiếng và kỹ năng điêu luyện không khiến Cố Thiệu Bồi quên đi sứ mệnh truyền lửa. Ngay từ năm 38 tuổi, ông đã bắt đầu mở lò dạy nghề. Từ kinh nghiệm đào tạo, ông đúc kết 7 nguyên tắc vàng, như kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết nền tảng và thực hành, giữa thị phạm mẫu mực và tự luyện rèn, giữa thị phạm toàn trình và từng phân đoạn chi tiết. Triết lý “tiền hữu cổ nhân, hậu hữu lai giả” chính là động lực thôi thúc ông truyền dạy hết mình, mong muốn thế hệ sau không chỉ kế thừa mà còn vượt qua chính mình. Điều này được minh chứng qua việc phần lớn học trò của ông nay đều đã đạt đến trình độ Công nghệ Mỹ thuật cao cấp.

Sự tận tụy của ông không chỉ dành cho học trò. Năm 1979, ông nhận nhiệm vụ khó khăn, trong vòng 26 ngày phải hoàn thành 4 chiếc bình phương dẹt cao 1.08m để triển lãm tại Bắc Kinh. Kỹ thuật chế tác bình cỡ lớn đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối về lực đỡ và độ chịu lực của đất sét, khiến nhiều người nản lòng. Cố Thiệu Bồi lao vào công việc ngày đêm, có ngày chỉ ngủ 3-4 tiếng. Ngay cả khi ốm nặng phải truyền dịch, vừa rời viện ông đã trở lại xưởng, lưng trần cặm cụi bên đất sét. Khi hoàn thành đúng hạn, ông kiệt sức ngã vật. Câu chuyện này trở thành huyền thoại về đạo đức nghề nghiệp và sự hy sinh cho nghệ thuật tử sa.

Để đời cho nghệ thuật tử sa, năm 2009, Cố Thiệu Bồi Nghệ thuật quán Tử sa chính thức khai trương, trưng bày hành trình sáng tác xuyên suốt hơn nửa thế kỷ của ông, từ những tác phẩm thập niên 1950. Đây không chỉ là nơi lưu giữ tinh hoa mà còn là cầu nối quảng bá vẻ đẹp tử sa đến với công chúng, đồng thời thể hiện kỳ vọng mãnh liệt của ông thế hệ sau sẽ vượt qua chính mình.

Tóm lược hành trình rực rỡ:

• 1958: Bắt đầu học nghề tại Xưởng Gốm Tử sa Nghi Hưng, thụ giáo nghệ nhân Trần Phúc Uyên, chuyên chế tác ấm trà.
• 1965-1975: Tập trung thiết kế chậu cảnh (8 mẫu được chọn triển lãm Toàn quốc năm 1976).
• 1975: Tiên phong chuyển hướng sang sáng tác bình hoa tử sa.
• 1979: Kiệt tác Bách Thọ bình ra đời, trở thành bảo vật quốc gia.
• 1984: Bách Thọ bình đoạt Huy chương Vàng Hội chợ Quốc tế Leipzig (Đức).
• 1985: Được phong tặng Công nhân Khoa học kỹ thuật Ưu tú Toàn quốc và Huy chương Lao động 1 tháng 5.
• 1989: Đảm nhiệm Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tử sa, Học viện Nghệ thuật Trung Quốc.
• 1997: Nhận danh hiệu Công nghệ Mỹ thuật Tỉnh Giang Tô.
• 2001: Bộ ấm Cố thị Bát thức Tiểu phẩm Viên hồ đoạt Kim giải tại Hội chợ Nghệ thuật & Tinh phẩm Công nghệ Mỹ thuật Trung Quốc lần thứ 2.
• 2006: Chính thức được công nhận là Danh nghệ nhân Công nghệ Mỹ thuật Trung Quốc (khóa 5).
• 2009: Khai trương Cố Thiệu Bồi Nghệ thuật quán Tử sa.

Cố Thiệu Bồi không chỉ là một nghệ nhân gốm tử sa lỗi lạc, ông còn là một nhà cải cách, một người thầy tâm huyết. Những tác phẩm mang dấu ấn và tinh thần đổi mới của ông mãi mãi là những viên ngọc quý trong kho tàng nghệ thuật gốm sứ Trung Hoa, tiếp tục truyền cảm hứng cho những thế hệ nghệ nhân và người yêu trà, yêu gốm khắp thế giới. Mỗi lần nâng niu một tác phẩm của ông, người thưởng ngoạn không chỉ cảm nhận được cái đẹp tinh xảo, mà còn thấm thía tâm huyết và trí tuệ của một đời cống hiến cho nghệ thuật đất nung.

Ấm Tử Sa Cố Thiệu Bồi