Nội dung bài viết | Trần Ký Trà
Ấm Đại Bân Đề Lương: Kiệt Tác Dĩ Hư Áp Thực Của Trà Khí Tử Sa
Trong mắt người chơi ấm ngày nay, ấm Đại Bân Đề Lương với chiều cao 20.5cm và đường kính miệng 9.4cm quả là một đại trà cụ. Thế nhưng, vào giai đoạn cuối Minh đầu Thanh, kích thước ấy lại được xem là nhỏ nhắn. Một trong những cống hiến vĩ đại nhất của Thời Đại Bân bậc tông sư khai sơn phái tử sa chính là việc cải đại vi tiểu (thu nhỏ kích cỡ) và cải tục vi nhã (nâng tục thành nhã). Chính ông đã đặt nền móng cho xu hướng thẩm mỹ căn bản của trà cụ tử sa, đưa chúng từ đồ dùng thông thường bước vào đời sống văn nhân, trở thành món đồ chơi thanh nhã nơi thư phòng, thăng hoa giá trị văn hóa của ấm tử sa. Công lao ấy khiến Thời Đại Bân trở thành ngọn núi cao thứ nhất trong tông mạch tử sa, khiến hậu thế muôn đời ngưỡng vọng.
Thoạt nhìn Mộc mạc đơn sơ
Ấm Đại Bân Đề Lương sở hữu dáng:
- Thân ấm phình to, no tròn như hình cầu dẹt.
- Quai đề lương (quai vòng) phía trên thô mộc, đồ sộ.
- Vòi ấm kiểu sáu cạnh, ba đoạn cong.
- Núm ấm dạng nắp đậy bằng, hình lục giác có 6 múi.
- Nắp ấm kiểu nắp úp, ép khít vào miệng ấm.
- Vai ấm thoải xuôi, toàn thân ấm trơn, không trang trí hoa văn.
- Đế ấm dạng viền tròn.
Nhìn kỹ Thâm trầm đầy thi vị
Thân ấm lấy phần đặc chắc nâng đỡ phần không gian rỗng. Quai vòng tròn lấy phần rỗng dẫn dắt, tạo nên phần đặc. Sự đối sánh hư thực giữa hai đường cong thân ấm và quai vòng tạo nên thế cân bằng tinh tế cho thị giác, khiến toàn thể ấm toát lên khí thế hùng mạnh, nhất thể hài hòa. Đúng như tinh thần cổ điển Chu tiếp tứ hải chi biểu, phù vu nguyên khí chi thượng (Vòng quanh ngoài bốn biển, lơ lửng trên khí nguyên thủy. Hình dung sự hài hòa, bao quát và thanh thoát).
Ngắm chiêm nghiệm Kinh ngợi tựa vật báu trời ban
Ấm Đại Bân Đề Lương tĩnh tại như Phật đoan tọa, phong thái thanh nhã, sáng láng, khoáng đạt. Như Mộng Khê Bút Đàm (Thẩm Quát – Bắc Tống) từng luận: Tinh tú ở bốn phương mà giữa rỗng, bát quái chia tám hướng mà giữa rỗng, không có chỗ rỗng ở giữa thì không thể diệu hóa được vạn vật. Sự kết hợp HƯ – THỰC nơi ấm này tựa như chừa khoảng trắng trong hội họa, như mượn cảnh trong nghệ thuật viên lâm, đạt đến độ thưa thì ngựa chạy được, dày thì gió không lọt. Chỉ sự phân bố không gian hài hòa, chỗ thưa thoáng, chỗ dày đặc. Ánh hào quang thần kỳ của mỹ học cổ điển này tỏa sáng khắp các loại hình nghệ thuật truyền thống, tiểu thuyết, hội họa, thư pháp, kịch nghệ, kiến trúc…
